«Терахьдош»
4-гIа класс
Урокан цIе: «Терахьдош»
Iалашо: терахьдешнех болу хаамаш шорбар, терахьдешнийн хаттарш довзийтар, уьш вовшашца къасто Iамор;
Iамийнарг карладаккхар; йозанан а, барта а къамел кхиор; гIиллакх-оьздангалла Iамор.
Урокана оьшу гIирс: терахьдешнех лаьцна кечйина презентаци, тептарш, къоламаш, компьютер, экран, проектор, учебникаш, ловзаран кепана лерина кехаташ, урокан жамI даран гIирс.
Йукъара дешаран ардам (УУД):
Предметни: дешархошна Iемар ду терахьдешнаш кхечу къамелан дакъойх къасто, цуьнан хаттарш хIитто, церан меттиг дашехь йовза а. Дешархошна Iемар ду учебникаца а, тобанашкахь а болх бан, оьшург лаха, цунах пайдаэца, Iамийнарг карладаккха, гIиллакх-оьздангалла Iама.
Метапредметни:
Регулитивни: хьехархочун гIоьнца урокан коьрта Iалашонаш, тIедехкарш билгалдаха; уьш кхочушдарехь нийса некъаш каро; хуур ду шайн белхан план хIотто.
Коммуникативни: Iемар ду хьехархочун хаттаршна нийса жоьпаш дала; шайн хаарш масалшца тIечIагIдан; Iемар ду шайн оьшург хатта, вовшашца къамеле бовла.
ХIума довзаран: Iемар ду учебникаца болх бан, оьшу гIирс (материал) каро, цуьнах пайдаэца; ойлайар, тидам бар кхуьур ду.
Личностни: нохчийн меттан башхаллаш йевзаш, нохчийн мотт дика Iамо лаам кхуьур бу дешархойн.
Урок дIайахьар
- I. Догдаийтаран мур
– Де дика хуьлда шун!
– Диканца дукха вехийла хьо!
– Охьаховша бераш, хIинца вай нохчийн меттан йиллина урок йу. Вайна урокехь оьшу гIирс схьаоьцуш кечамбе урокана.
- II. ЦIера болх таллар
– Муьлха шардар дара шуна цIахь кхочушдан делларг?
– Тхуна деллера 171-гIа шардар, агIо 90.
– Муха кхочуш дира аш и шардар?
– Оьшуш йолчу чаккхенаш а йоьхкуш, схьайазйийра оха предложенеш.
– Хьалхарчу предложенина муьлха чаккхенаш йихкира аш?
– Йоккхачу стеган.
– Ткъа шолгIа?
– Бовхачу малхехь.
– КхоалгIачунна?
– Буьрсачу цицигех.
– ДоьалгIачунна?
– Дикачу дешархочуьнца.
(Иштта дисна дешнаш толлу хьехархочун гIоьнца).
(Дешархоша бакъо схьайуьйцу).
Тобанашкахь болх
ТIедиллар: «Дайна элп караде».
ХIора тобано тIадамийн метта дайна элп каро деза и каро дика хаа йеза вай хьалха Iамийна бакъо.
1-ра тоба:
…азачу
…икачу
…ирлачу
2-гIа тоба:
…еха
…томмачу
…уьткъачу
3-гIа тоба:
…уьрсачу
…екхначу
…езачу
4-гIа тоба:
…омачу
…аьржачу
…овхачу
– ДIадеша аш йаздина дешнаш.
– Оцу дешнашкахь муьлха элпаш дихкина аш?
– Муьлхачу къамелан дакъош ду уьш?
– Уьш билгалдешнаш ду.
– Шуна муха хиира уьш билгалдешнаш дуй?
– Хатаршца хиира.
– ХIинца дIайаздо вай терахь, классера болх.
III. ЦIенайаздаран минот
Ахь мохь хьоькху стенна?
Лазийна сан … (пIенда).
Йуьлуш, цIанйеш, ларйеш цергаш,
НеI тIекъовлуш, ларде… (пIелгаш).
Бохьуш кхаа тхан верасна,
Деъна кхечи … (пIераска).
– ПIенда, пIелгаш, пIераска бохучу дешнашна хьалха муьлха аз а, элп а хеза вайна?
– Ткъа тахана вайга хьошалгIа муьлха элп деана?
– «ПIпI»
– Мукъа ду и йа мукъаза ду?
– Мукъаза ду?
– ХIунда ду и мукъаза?
– Багахула олучу хенахь хецна дIа ца алало, хIаваана новкъарло хуьлу, цундела ду иза мукъаза.
– Кхин муха ду иза?
– Шалха ду?
–ХIунда ду иза шалха?
–Шина хьаьрках лаьтта дела.
– Муьлхачу шина хьаьрках лаьтта и?
– «П», «I» лаьтта.
– И шиъ вовшех тоьхча муьлха элп кхоллалало?
– «ПI» элп кхолла ло.
(Хьехархочо йаздаран бакъонаш гойту. Дешархоша тептарш тIе дIайаздо)
- IV. Iалашо йовзийтар. Дешаре шовкъ кхоллар
Уьн тIе дIайаздо.
Цхьаъ, итт, шолгIачу…
– Бераш, уьн тIе йаздина дешнаш муьлха къамелан дакъош ду?
– Уьш терахь дешнаш ду.
– Шуна муха хиира уьш терахьдешнаш дуй?
–Хаттаршца хиира.
– Муьлха хаттарш хIиттадо вай терахьдешнашна?
– Нийса боху, маса, масалгIа боху хаттарш хIиттадо.
– ХIун Iамор ду вай тахана? ДIайеша урокан цIе.
– Муьлха хаттар ду вай тахана талла билгалдаьккхина? ДIадеша.
– Бераш, тахана вайн урокан тема хIун йу аьлла хета шуна?
– Тахана вай урокан тема йу «Терахьдош».
– Бераш, аш нийса боху, вай тахана урокан тема йу «Терахьдош».
- V. Керла тема хьехар
- 1. Бакъо таллар
– ДIайеша 98-чу агIон тIера бакъо.
– ХIун гойту терахьдашо?
– Даладе масалш.
– Цхьаъ, итт, шолгIа, цхьайтталгIа…
– Терахьдешнаш муха хуьлу?
– Терахьдешнаш хуьлу масаллин а, рогIаллин а.
– Масаллин терахьдешнаша хIун гойту?
– Масаллин терахьдешнаша хIуманийн масалла гойту.
– Цо муьлхачу хаттарна жоп ло?
– Маса бохучу хаттарна жоп ло.
– Даладе масалш.
– Пхиъ, йалх, исс.
– Муьлхачу хаттарна жоп ло рогIаллин терахьдашо?
– РогIаллин терахьдашо масалгIа бохучу хаттарна жоп ло.
– Даладе масалш.
– ПхьоьалгIа, йалхалгIа, иссалгIа.
2.Терахьдешнийн тидам бар
– ДIадеша 186-чу шардаран тIедиллар.
– Муха кхочуш дан деза вай и шардар?
– ТIера схьайаздан дезаш ду маса, масалгIа хаттарна жоп луш долу терахьдешнаш.
– Хьалхарчу предложенехь муьлхарниг ду терахьдош?
– «Итт»боху дош ду.
– Цунна муьлха хаттар хIоттор дара вай?
– Маса боху хаттар хIоттор дара.
– ШолгIа предложени дIайеша. Оцу предложенехь муьлхарниг ду терахьдош?
– «ЙоьалгIа» боху дош ду.
– Муьлха хаттар хIоттийра аш цунна?
– КхоьалгIачу предложенехь муьлхарниг ду терахьдош?
– «Ткъе ворхI» ду.
– Муьлха хаттар хIоттор дара аш цунна?
– Оха цунна маса боху хаттар хIоттор дара.
– Иштта йисина предложенеш толлу.
– ХIун гойту терахьдашо?
– ХIуманан масалла йа рогIалла гойтучу къамелан декъах терахьдош олу.
– Терахьдешнаш муха хуьлу?
– Терахьдешнаш хуьлу масаллин а, рогIаллин а.
– Масаллин терахьдешнаша хIун гойту?
– Масаллин терахьдешнаша хIуманийн масалла гойту.
– Цо муьлхачу хаттарна жоп ло?
– Маса бохучу хаттарна жоп ло.
– Муьлхачу хаттарна жоп ло рогIаллин терахьдашо?
– РогIаллин терахьдашо масалгIа бохучу хаттарна жоп ло.
–Даладе масалш.
- VI. СадаIаран минот
ХьалагIовтта, бераш, бераш,
Куьйгаш ойуш лакха хьала.
Когаш тухуш латта дегош,
КIаддалар дIаэккхош гена.
XIapa байташ а йоьшуш, цу тIехь дуьйцург до бераша хьехархочуьнца цхьаьна.
VII. Iамийнарг тIечIагIдар
а. Тобанашкахь болх
Мила ву тидаме.
– Бераш, вай хIинца тобанашкахь болх бийр бу. ЦIердешнашна хьалха терахьдешнаш йаздеш, кхочушде шайн тобанера тIедиллар.
1-ра тоба
…(кхо) шо
…(кхоалгIа) де
…(шолгIачу) классехь
2-гIа тоба:
…(итт) туьма
…(ворхI) дешархо
…(пхийтта) йоI
3-гIа тоба:
…(кхоалгIачу) шарахь
…(ши) берд
…(йалх) кIант
4-гIа тоба:
…(ши) эса
…(эзар) доттагI
…(ши) стаг
– ХIора тхьамдано шаьш девлча шайн тобано йаздина терахьдешнаш схьадийца.
– ХIун гойту терахьдашо?
– ХIуманан масалла йа рогIалла гойтучу къамелан декъах терахьдош олу.
– Терахьдешнаш муха хуьлу?
– Терахьдешнаш хуьлу масаллин а, рогIаллин а.
– Масаллин терахьдешнаша хIун гойту?
– Масаллин терахьдешнаша хIуманийн масалла гойту.
– Цо муьлхачу хаттарна жоп ло?
– Маса бохучу хаттарна жоп ло.
– Муьлхачу хаттарна жоп ло рогIаллин терахьдашо?
– РогIаллин терахьдашо масалгIа бохучу хаттарна жоп ло.
– Даладе масалш.
аь) Шаьш бен болх
– ДIадеша 187-гIа шардар.
– И шардар муха кхочуш дан деза?
– Терахьаш йозане а дохуш схьайаздан дезаш ду.
– Даладе масалш.
– ХIун гойту терахьдашо?
– ХIуманан масалла йа рогIалла гойтучу къамелан декъах терахьдош олу.
– Терахьдешнаш муха хуьлу?
– Терахьдешнаш хуьлу масаллин а, рогIаллин а.
– Масаллин терахьдешнаша хIун гойту?
– Масаллин терахьдешнаша хIуманийн масалла гойту.
– Цо муьлхачу хаттарна жоп ло?
– Маса бохучу хаттарна жоп ло.
– Муьлхачу хаттарна жоп ло рогIаллин терахьдашо?
– РогIаллин терахьдашо масалгIа бохучу хаттарна жоп ло.
– Даладе масалш.
Уьн тIехь кхочуш йо. Цул тIаьхьа дешархоша шайн тептарша тIе дIайазйо.
VIII. Рефлекси
– ХIун керланиг девзи шуна тахана урокехь?
– ХIун хазахийти шуна тахана урокехь?
– Вай хIоттийна Iалашо кхочуш хилла аьлла хетий шуна?
– ТIейогIу урок муха хила лаьара шуна?
– Шайна урок хазахеттехь самукъане смайлик хьалаайба, шайна урок хаза ца хеттехь гIайгIане смайлик хьалаайба.
IХ. Урокан жамI дар
– ХIун гойту терахьдашо?
– ХIуманан масалла йа рогIалла гойтучу къамелан декъах терахьдош олу.
– Терахьдешнаш муха хуьлу?
– Терахьдешнаш хуьлу масаллин а, рогIаллин а.
– Масаллин терахьдешнаша хIун гойту?
– Масаллин терахьдешнаша хIуманийн масалла гойту.
– Цо муьлхачу хаттарна жоп ло?
– Маса бохучу хаттарна жоп ло.
– Муьлхачу хаттарна жоп ло рогIаллин терахьдашо?
– РогIаллин терахьдашо масалгIа бохучу хаттарна жоп ло.
– Даладе масалш.
Х. ЦIахь бен болх
188-гIа шардар, агIо 98.
– Терахьдешнийн чаккхенаш а йоьхуш, тIера схьайазйе предложенеш.
