Вегиева Макка
ТIаьхьарчу иттех шарахь вайн республикехь чIогIа даьржина Iамаркахойн «Fast-fооd» (сиха кечдина) даар. Фаст-фуд дукхахболчийн кхетамехь хьежа а ца везаш, сихха кхалла аьтто болуш а, механа дорах а кхачанан сурсат ду. Делахь а, цо могашаллина вуочу агIор беш болу тIеIаткъам хууш наггахь а бен вац. Баттахь цкъа йа шозза йаарх башха кхераме ца хила мега иза, амма хIора дийнахь цунах кхача бина лелаш верг шен могашаллина зен деш ву.
XX-чу бIешеран 20-гIа шераш дуьйлалуш Iамаркехь сихачу боларца кхиа йолайелира машенаш йаран индустри. Цуьнца доьзна, хан кIезиг хуьлура кхача кечбан. Коьрта бахьана иза а долуш, йукъайаьккхира фаст-фуд. Цу хенахь йоккха мекарло йира сурсатийн хьаьрмахь къахьоьгучу бизнесменаша. Цара шаьш йукъайалийна «Fast-fооd» йууш гайта шайн тIе кIайн халаташ йуьйхина нах (клиенташ) кхайкхира. «Лоьраша йууш йелахь, вайна а мегар йу», – аьлла, нехан ойла кхоллайалийта, уьш шеконе ца бовлийта. Шовзткъе итт шарахь дуьненна гуо а тесна, 1990-чу шеран кхолламан (январь) беттан 31-чу дийнахь Москвахь дуьххьара схьайиллира «МакДональдсан» фаст-фудан кафе. ХIетахь дуьйна оцу дааре безам чIагIлуш, цунах дезар деш схьадогIуш ду вай, къаьсттина кегийрхой а, бераш а.
Адамаш дукха лелачу меттигашкахь, къаьсттина Соьлжа-ГIалин йуккъехь, ког баькх-баьккхинчохь ингалсан маттахь йозанашца билгалйаьхна а йолуш, фаст-фудан дуккха а кафеш йу. Кегийрхошна садаIа массо а кепара аьттонаш а бу бина, маьхза интернет чу вала луучунна Wi-Fi зIе а йу. Цундела кегийрхойх дIайуьзна хуьлу кафеш. Фаст-фудан леррина йинчу керлачу технологин гIирсех кечйина йу йуург йеш йолу чоь. Оьцучунна йуург муха кечйо хьажа а, ган а аьтто бина йу цхьаерш. Цундела церан цхьа а шеко ца кхоллало фаст-фудо могашаллина зен дийр ду бохучун. Амма иза йилбазалла ду, шайн мах хилийта лелош. Фаст-фудан берриге а гIирс кечбина, гIорабайтина, лерринчу Iалашдойлашкахь латтош бу. Оьцучун лааме хьаьжжина шина-кхаа минотехь йа йохйой, йа кхорзий, йа йоттий чам беш йолу бурчаш тухий кхача кечбо. Ткъа белхахойх дерг аьлча, кхача кечбаран говзалла карайерзоран хьокъехь тоьшалла дацахь а, хьеннан а йиш йу ишттачу меттигашкахь болх бан.
Ткъа вай сагатдийриг адамийн, къаьсттина тIекхуьучу чкъуран могашалла йу. Халахеташ делахь а, фаст-фуд йухкуш-оьцуш школашкарчу столовешкахь а хаало. Циггахь дуьйна а оцу кхачане безам кхоллало берийн, уьш марзло цуьнга. И баарал сов, цу тIе молуш ду газ йолу а, йоцу а мерза хиш.
Фаст-фуд сих-сиха йааро талхайо зорх, чуьйраш, хьекъална а эшам бо. ДегIехь мохь гулйолуьйту цо, хан мел йели дилха дуьллуш дIавоьду стаг, тIаккха дагна а ницкъ хуьлу. Йуьйцуш ца хезна цамгарш гучуйуьйлу вайна йукъахь. Къаьсттина лазаме ду къоначарна онкологин йа шекаран диабетан цамгар хилар. Уьш гучуйовларан цхьа бахьана, вай йуучуьнца доьзна ду алар харц а хир дацара. Могашалла дика хилийта уьнах цIена хIума йаа еза, вайна, бусалбанашна Дала йаа магийнарг, хьарам йинарг къастош, схьахаийтина хилча муххале а. Ткъа фаст-фуд пластиках, чам бечу химикатех бина кхача бу.
