Зайтемиров Сайдик
4-гIа класс
Iалашо: цIерметдешнех йукъаракхетам балар, цIерметдешнех болу хаамаш шорбар, церан хаттарш довзийтар, уьш вовшашца къасто Iамор;
Iамийнарг карладаккхар; йозанан а, барта а къамел кхиор; гIиллакх- оьздангалла Iамор.
Урокана оьшу гIирс: цIерметдешнех лаьцна кечйина презентаци, тептарш, къоламаш, компьютер, экран, проектор, учебникаш, ловзаран кепана лерина кехаташ, урокан жамI даран гIирс.
Йукъара дешаран ардам (УУД):
Предметни: дешархошна Iемар ду цIерметдешнаш, церан хаттарш хIитто, церан меттиг дашехь йовза а. Дешархошна Iемар ду учебникаца а, тобанашкахь а болх бан, оьшург лаха, цунах пайдаэца, Iамийнарг карладаккха, иштта гIиллакх-оьздангалле.
Метапредметни:
Регулитивни: хьехархочун гIоьнца урокан коьрта Iалашонаш, тIедехкарш билгалдаха; уьш кхочушдарехь нийса некъаш каро; хуур ду шайн белхан план хIотто.
Коммуникативни: Iемар ду хьехархочун хаттаршна нийса жоьпаш дала; шайн хаарш масалшца тIечIагIдан; Iемар ду шайн оьшург хатта, вовшашца къамеле бовла.
ХIума довзаран: Iемар ду учебникаца болх бан, оьшу гIирс (материал) каро, цуьнах пайдаэца; ойлайар, тидам бар кхуьур ду.
Личностни: нохчийн меттан башхаллаш йевзаш, нохчийн мотт дика Iамо лаам кхуьур бу дешархойн.
Урок дIайахьар
- I. Догдаийтаран мур.
– Де дика хуьлда шун!
– Диканца дукха вехийла хьо!
– Охьаховша бераш, хIинца вай нохчийн меттан йиллина урок йу. Вайна урокехь оьшу гIирс схьаоьцуш кечамбе урокана.
- II. ЦIера болх таллар
– Муьлха шардар дара шуна цIахь кхочушдан делларг?
– Тхуна деллера 195-гIа шардар, агIо 101.
– Муха кхочуш дира аш и шардар?
– Терахьдешнашна кIел сиз хьокхуш, уьш билгалдохуш муьлха терахьдешнаш ду къасто дезаш дара.
– Хьалхарчу предложенехь муьлхарнаш ду терахьдешнаш?
– «Эзар» ду.
– Иза муьлха терахьдош ду?
– Масаллин терахьдош ду.
– Шуна муха хиира и масаллин терахьдош дуй?
– Цуьнан хаттарца хиира.
– Муьлха хаттар хIоттийра аш цунна?
–Маса? Боху хаттар хIоттийра оха.
– Ткъа шолгIа?
– КхоалгIачунна?
– ДоьалгIачунна?
(Иштта йисина предложенеш толлу хьехархочун гIоьнца).
(Дешархоша бакъо схьайуьйцу).
Тобанашкахь болх
ТIедиллар: «Дайна элп караде».
ХIора тобано тIадамийн метта дайна элп каро деза, и каро дика хаа йеза вай хьалха Iамийна йолу бакъо.
1-ра тоба:
…сс
…алх
…хьайтта
2-гIа тоба:
…иъ
…ийтта
…алхара
3-гIа тоба:
…олгIа
…тт
…иъ
4-гIа тоба:
…оалгIа
…архIолгIа
…орхIолгIа
– ДIадеша аш йаздина дешнаш.
– Оцу дешнашкахь муьлха элпаш дихкина аш?
– Муьлхачу къамелан дакъош ду уьш?
– Терахьдешнаш ду.
– ХIун гойту терахьдашо?
– ХIуманан масалла йа рогIалла гойтучу къамелан декъах терахьдош олу.
– Терахьдешнаш муха хуьлу?
– Терахьдешнаш хуьлу масаллин а, рогIаллин а.
– Масаллин терахьдешнаша хIун гойту?
– Масаллин терахьдешнаша хIуманийн масалла гойту.
– Цо муьлхачу хаттарна жоп ло?
– Маса бохучу хаттарна жоп ло.
– Муьлхачу хаттарна жоп ло рогIаллин терахьдашо?
– РогIаллин терахьдашо масалгIа бохучу хаттарна жоп ло.
– Даладе масалш.
– ХIинца дIайаздо вай терахь, классера болх.
III. ЦIенайаздаран минот
Альбом тIехь, ца беш гIурт,
Дуьллуш ву со лаьмнийн… (сурт).
Доьшуш ву со, ца луш кIад,
Берийн журнал … (стелаIад).
Аьрха лелахь суна,
Туьху буьткъа… (сара).
– Сурт, стелаIад, сара бохучу дешнашна хьалха муьлха аз а, элп а хеза вайна?
– Ткъа тахана вайга хьошалгIа муьлха элп деана?
– «Сс»
– Мукъа ду и йа мукъаза ду?
– Мукъаза ду?
– ХIунда ду и мукъаза?
– Багахула олучу хенахь хецна дIа ца алало, хIаваана новкъарло хуьлу, цундела ду иза мукъаза.
(Хьехархочо йаздаран бакъонаш гойту. Дешархоша тептарш тIе дIайаздо)
- IV. Iалашо йовзийтар. Дешаре шовкъ кхоллар
Уьн тIе дIайаздо.
со, уьш, иза…
– Бераш, уьн тIе йаздина дешнаш дIадеша?
– Уьш муьлха къамелан дакъош ду?
– Уьш цIерметдешнаш ду.
– Шуна муха хиира уьш цIерметдешнаш дуй?
– ЦIе а ца йоккхуш, йа цуьнан мухалла, масалла билгал а ца йеш, гойту цIерметдашо хIума.
– ХIун Iамор ду вай тахана? ДIайеша урокан цIе.
– Муьлха хаттар ду вай тахана талла билгалдаьккхина? ДIадеша.
– Бераш, таханлерчу вайн урокан тема хIун йу аьлла хета шуна?
– Тахана вай урокан тема йу «ЦIерметдош».
– Бераш, аш нийса боху, вай тахана урокан тема йу «ЦIерметдош».
- V. Керла тема хьехар
1) бакъо таллар.
– ДIайеша 104-гIа агIон тIера бакъо.
– ХIун гойту цIерметдашо?
– ЦIе а ца йоккхуш, йа цуьнан мухалла, масалла билгал а ца йеш, гойту цIерметдашо хIума.
– Даладе масалш.
– Со, тхо, иза, уьш.
– ЦIерметдешнаш муха хуьла?
– Йаххьийн цIерметдешнаш хуьлу.
– Йаххьийн цIерметдешнаша муьлхачу хаттарна жоп ло.
– Йаххьийн цIерметдешнашна цIердешнашна луш доллу хаттарш ло.
– Даладе масалш
– (Мила?) Салман боксе лелаш ву. Кузахь цIердош ду «Салман».
– (Мила?) Иза лата кечлуш ву. Кузахь цIерметдош ду «иза».
2) цIерметдешнийн тидам бар.
– ДIадеша 201-чу шардаран тIедиллар.
– Муха кхочуш дан деза вай и шардар?
– ЦIерметдешнашна кIел сиз хьокхуш кхочуш дан деза и шардар.
– Хьалхалчу предложенехь муьлхарниг ду цIерметдош?
– «Хьо» бохург ду.
– ШолгIачу предложенехь муьлхарниг ду цIерметдош?
– «Иза» бохург ду.
– КхоалгIачу предложенехь муьлхарниг ду цIерметдош?
– «Со» бохург ду.
– ДоьалгIачу предложенехь муьлхарниг ду цIерметдош?
– «Уьш» бохург ду.
– ПхоьалгIачу предложенехь муьлхарниг ду цIерметдош?
– «Цо» бохург ду.
Иштта йисина предложенеш толлу.
– ХIун гойту цIерметдашо?
– ЦIе а ца йоккхуш, йа цуьнан мухалла, масалла билгал а ца йеш, гойту цIерметдашо хIума.
– ЦIерметдешнаш муха хуьла?
– Йаххьийн цIерметдешнаш хуьлу.
– Йаххьийн цIерметдешнаша муьлхачу хаттарна жопло.
– Йаххьийн цIерметдешнашна цIердешнашна луш доллу хаттарш ло.
- VI. СадаIаран минот
Лекха айба куьйгаш хьала,
Кхочий хьажа лекха хьала.
Баккха хьовса муьста хьач,
Вай, вай хьо муьста хьач.
(XIapa байташ а йоьшуш, цу тIехь дуьйцург до бераша хьехархочуьнца цхьаьна).
VII. Iамийнарг тIечIагIдар.
а) тобанашкахь болх
Мила ву тидаме.
– Бераш, вай хIинца тобанашкахь болх бийр бу. ЦIердешнаш цIерметдешнака дохуш, кхочуш де шайн тобанера тIедиллар.
1-ра тоба
…Салман (иза)
…КIентий (уьш)
…Iелас (цо)
2-гIа тоба:
…Ахьмад, Iела… (тхо)
…Седа (и)
…Мехкарий (уьш)
3-гIа тоба:
…Седас (цо)
…Ахьмад (со)
…Седица (соьца
4-гIа тоба:
…Iелах (цунах)
…Iелица (цуьнца)
…Аминат (иза)
– ХIора тхьамдано шаьш девлча шайн тобано йаздина терахьдешнаш схьадийца.
– Даладе масалш.
– ХIун гойту цIерметдашо?
– ЦIе а ца йоккхуш, йа цуьнан мухалла, масалла билгал а ца йеш, гойту цIерметдашо хIума.
– ЦIерметдешнаш муха хуьла?
– Йаххьийн цIерметдешнаш хуьлу.
– Йаххьийн цIерметдешнаша муьлхачу хаттарна жопло.
– Йаххьийн цIерметдешнашна цIердешнашна луш доллу хаттарш ло.
аь) шаьш бен болх
– ДIадеша 202-гIа шардар.
– И шардар муха кхочуш дан деза?
– ЦIерметдешнаш схьа а лехна, царна кIел сиз хьокхуш кхочушдан деза.
– ХIун гойту цIерметдашо?
– ЦIе а ца йоккхуш, йа цуьнан мухалла, масалла билгал а ца йеш, гойту цIерметдашо хIума.
– ЦIерметдешнаш муха хуьла?
– Йаххьийн цIерметдешнаш хуьлу.
– Йаххьийн цIерметдешнаша муьлхачу хаттарна жопло.
– Йаххьийн цIерметдешнашна цIердешнашна луш долу хаттарш ло.
– Даладе масалш.
(Уьн тIехь кхочуш йо. Цул тIаьхьа дешархоша шайн тептарша тIе дIайазйо).
VIII. Рефлекси
– Керланиг хIун девзи шуна тахана урокехь?
– ХIун хазахийти шуна тахана урокехь?
– Вай хIоттийна Iалашо кхочуш хилла аьлла хетий шуна?
– ТIейогIу урок муха хила лаара шуна?
– Шайна урок хазахеттехь самукъане смайлик хьалаайба, шайна урок хаза ца хеттехь гIайгIане смайлик хьалаайба.
IХ. Урокан жамI дар
– ХIун гойту цIерметдашо?
– ЦIе а ца йоккхуш, йа цуьнан мухалла, масалла билгал а ца йеш, гойту цIерметдашо хIума.
– ЦIерметдешнаш муха хуьла?
– Йаххьийн цIерметдешнаш хуьлу.
– Йаххьийн цIерметдешнаша муьлхачу хаттарна жоп ло.
– Йаххьийн цIерметдешнашна цIердешнашна луш доллу хаттарш ло.
– Даладе масалш.
Х. ЦIахь бен болх
203-гIа шардар, агIо 105.
– Билгалдина цIердешнаш цIерметдешнашца хуьйцуш, схьайазйе.
